NENOS DE ALDEA

 

Nacín nunha aldea.

Nunha aldea galega, desas onde a xente se xuntaba pras tarefas do agro, con sabor a Fanta, Estrella Galicia e pan fresco máis chourizo. Nas que as escolas cheiraban decote a fume de lareira. Son unha mestura do lugar de Preira por liña materna (meu avó o republicano lector de xornais, e miña avoa a costureira), e do de Bazar pola paterna (Padriño  o home da miña vida, e Madriña a do periquete branco e pano negro).

Funme facendo sen planificalo, así que a cotío non me gusto un carallo:  ás veces tranquila e outras impulsiva, reflexiva e tola, en xeral covarde e sempre confiada de máis. Confiada porque medrei entre xente máis ou menos boa, pero sempre clara aínda que nunca acabe de dicir nin que si nin que non. A paradoxa está en que dentro da súa ambigüidade, esas persoas xamais foron quen de facerse pasar por outra cousa diferente delas mesmas. Por desgraza, a entelequia chamada vida vaime ensinando que cando unha sae da súa aldea, a norma está en aprender a manexa-la suspicacia, e a non dar por suposto que todo o mundo ten boas intencións, ou polo menos, non ten máis intencións cás que conta.  Coma sempre que me teño xenreira, dáseme por lembrar, e por buscar unha maneira de volver vivir nesas lembranzas. Quizais se me ocorra pedirlle a meu pai unha leira de regadío para volverme labrega, ou me poña a criar ovellas. “Nonhá millé”, que me diría a mini Cris de 8 anos, seguirás coma unha parva na mesma liña. Daquela, pecho os ollos e viaxo no tempo buscando sentir esa mestura de nostalxia e cariño, que tanto ben me fai.

E sen ser Castelao nin Blanco Amor, decidín escribilo. Coa única aspiración de relaxa-la cabeza, e sacudirme a néboa de riba. Velaquí vai a introdución.  Adicada aos que, coma min, botan de menos a seus avós,  ós animais e á vida sinxela.

XANEIRO

Non había larada xemelga. Eran todas irmás, pero as cores, o arrecendo e mesmo a calor, mudaban de tal xeito que unha ficaba sempre pasmada, coas mans abertas pra recibi-la quentura, e o reflexo do lume nas meniñas. “Conto trinta e voume deitar”.  Nos vintaenove empezaban os decimais. Mentres,  mantendo a postura case de adoración pagá cara as lapas que viñan da lareira, Padriño agarraba o fouciño e atizaba os rachóns. Tiña a costume de poñe-las botas de goma enriba do pote ata que secaban, e tamén de arrimarse tanto ó forno que sempre acababa cos pantalós de pana cheos de muxicas e borralla.

En xaneiro chovía,  e a chuvia na uralita facía tanto estrondo que era aínda máis de verdade. E tamén nacían libros de socato. Xermolaban ou eran paridos na  biblioteca da escola, entre as caixas da EXB de meus irmáns ou como empréstito dalgún amigo. Na lareira, coa chuvia punteando no tellado e meu avó  enchéndose de borro, as novelas e as historias eran tan marabillosas, que agora que merco libros sen ter sequera a garantía de ilos ler, non  entendo por qué ningún volveu ser o que era aos 12 anos.

FEBREIRO

Coido que pertenzo á última xeración que en Galicia saiu corre-los entroidos. Perturbándolle o Parte das nove aos veciños, non sempre ben recibidos, e case nunca con disfraces ó  xeito. O que non se pode negar é que había traballo e esforzo detrás de cada espectáculo con frauta doce. Mesmo escribíamos pequenos teatros, ou improvisabamos escenas de vellos.  Tivemos moita fama aquel ano que tomamos as casas particulares coma se fosen hospitais, dicindo que romperamos augas, pra darlle á luz á xente nas cociñas con moito estrépito: parimos dende bonecas tortas a peluches azuis.  Para o caso tanto tiña. Na de Avelino sempre nos enchían de filloas, e todo o mundo sabe que as mellores filloas de pedra eran as de cas Avelino. Se nosos pais nos deixaban algo máis de tempo para a troula, podíamos chegar ata as Figueiras ou máis lonxe, o cal non é baldío, pois os beneficios finais dependían moito do territorio abranguido. Sobre as doce da noite, facíase o reparto nalgunha cociña do gando. Un Entroido gañamos mil pesetas por cabeza. Gasteinas axiña. Cincocentas nunha figura de porcelana en cas Hermosinda, e o resto en cadernos e pinturas de cores na do Ferreiro.

MARZO

Marzo nas aldeas cheira como ten que cheirar un marzo de verdade.  Danme mágoa os de Madrid e os da Coruña, que por máis que lles poñan no fociño o arume da herba do país, o único que poden facer e pestanexar e dicir” ¿Qué pasa?”, sen decatarse de que o que pasa é o sentido de estaren vivos. Tralos meses de inverno, cos primeiros raios empezaban os veciños a remexer na terra. Os que medráchedes no rural galego, saberedes do que vos falo.  Saberedes deleitarvos e deixarvos levar por cores e arrecendos: verde mollado, terra húmida debaixo dunha grade, quentura doce dunha corte de vacas ou aceda escuma no frío do leite.

ABRIL

E no abril, explosión lasciva de campaíñas, margaridas e violetas. Nos colexios baleirábanse os patios cubertos e grupos espallados polo campo de herba facían negocios coas canicas. Sempre gañaban os que tiñan algún familiar cun taller de mecánica, porque as bolas máis cotizadas eran as de ferro, e mellor canto máis grandes e máis pesadas. Tamén era habitual que se puxera de moda xogar ó brilé, ou saltar á corda.

O que eu non aturaba era bota-las patacas. Sempre me berraban porque non separaba ben os cachelos nos caneiros, ou porque enchía o naris de mineral.

MAIO

En sexto unha mestra empeñouse en celebra-los Maios. Non era típico da zona, pero puxémonos ó choio cheos de entusiasmo. Había que engalanar o colexio de flores e guirnaldas. Así que Rai e máis eu collemos un cesto de vimbio (que tamén podía ser unha bolsa de plástico, pero iso a todas luces é menos romántico) e saímos unha tarde cara a o Belcho e a Revolta. Viñemos cheos de fiúncho, cuncas dos colitros, landras vellas, mercedes, pinas e flor de pan. Se nunca comiches unha flor de pan, non estás entendendo nada.

XUÑO

O primeiro croque do ano era todo un acontecemento, porque marcaba o comezo do verán e da liberdade. O mes de San Xoán sempre foi o favorito dos nenos de aldea. Antes do 24 había que ir busca-las herbas para protexer de meigas as casas. A Vero e a min facíanos falta unha carretilla, tiñamos que superar a Fina da Mourella, a nai de David, e a algunha señora máis, que fardaba de face-los ramos máis bonitos das voltas. Nós, coma xente xoven e emprendedora,  baseabamos os nosos deseños tamén na innovación. E ademais dos croques, as fieitas, as espadanas ou a flor de sopa, ás veces engadíamos xermolos doutras árbores, ¡e aínda toxos!

En xuño ningún neno tiña dereito a descansar. Xamais. Porque as cacharelas eran esixentes, e as competicións duras. Os do Curro sempre xuntaban máis leña ca ninguén, e Vero e máis eu en soidade non lle podíamos facer sombra, así que rematamos por unir forzas.  Chegamos a tal fama, que se vían as lapas dende quilómetros á redonda, e houbemos de mudar de emprazamento: a prende-lo lume no cruce da Revolta, onde non se corría o risco de chamusca-lo cabreado da luz pública. Comíase churrasco cos vellos, e máis tarde a facer falcatruadas, se cadra chegando a Castriz ás tantas da madrugada. Deixar portelas abertas parecíanos a delincuencia suprema.

Nunca me queimei saltando as lapas, pero sei de quen quedou sen zapatillas ou se gañou algunhas parrochas por tinza-los pantalóns.

Un ano detrás doutro, en xuño eu lía Memorias dun neno labrego, coma tradición obrigada. E líao de seguido, sentada na cabina do trator, que é como tiña que ser. Por qué, diredes. E eu qué carallo sei, pois porque tiña que ser.

XULLO

O meu cumpreanos, e a historia que se repetía. “Iámosche poñer Mariña porque ao principio pensamos que naceras ese día, pero agora xa non lembramos moi ben como foi o conto, nin se o teu aniversario é o 18 ou o 19, así que ao final chamácheste Cristina. E danos as grazas, túa tía quería que foses María Pepa, coma ela, e túa madriña, Yolanda”. Eu qué sei, Pepa é moi enxebre, e a Yolanda escribíronlle unha canción ben bonita. Cristina sempre me pareceu vulgar, pero é o que acabei sendo.

Facíase pastel de roscas María, sen veliñas. Capa de roscas, Natacha e Cola Cao con leite. Capa de roscas, Natacha e Cola Cao con leite. Unha e outra vez. Festín divino.

Nunca foi tradición na miña casa o de darse agasallos. Iso comezárono miñas irmás. Eu só tiña 2 bonecas, parecíanme poucas. O ano que me regalaron aquela Barbie morena de Cadena Cien, fun tan feliz que aínda que morrera no acto, tería feito algo bó da miña vida.

AGOSTO

No verán xogábase ás agachadas e á pilla no Curro.  E dábannos as dez, e as once, e as doce coma na canción de Sabina. Ata que se escoitaban berros dende as portas “¡¡Pasa pa casa rapaz!!”, “Ou ves cear voute buscar coa vara das vacas, ¡cajonacona!”, “Ti non me fagas caso que como se erga teu pai vaiche acabar o lombo quente”. As ameazas eran parte do xogo. Co tempo, fomos perfeccionando as técnicas, e argallando lugares cada vez máis “perigosos”, ata rematar contando historias de medo entre as lápidas do cemiterio. De tódolos xeitos, o cemiterio en Bazar está rodeado de casas, así que tampouco tíñamos tanto medo. De haber ánimas, estaban  tamén os pais berrándonos dende as fiestras dos sobrados para que foramos durmir, habían de protexernos.

E as bicicletas, case sempre sen freos e herdadas de irmáns vellos. “Imos dar unha volta” eran as verbas máxicas. Porque unha non sabía onde, nin como, ía acabar esa volta. Tanto na Casa da Escola, coma en Sabaceda ou nas Figueiras, ou o que é mellor, bañándose no Porto Crego.

Unha vez levaron  neumáticos de trator ao Porto Crego, despois de botarlles ben aire o pai dalgún. A idea era deixarse levar ao longo do río, ata as praias Malpica ou Baldaio. A realidade acabou embarrancando preto do Muíño da Agra.

Ao lado do Porto Crego estaba o Pozo da Us. Alí ninguén se atrevía. Morreran afogadas varias vacas, das que nunca máis se soubera nin se tiñan atopado os corpos. Porque contra a parte detrás formábase un remuíño máxico e asasino do que era imposible saír. Todo o mundo sabía eso. Si. Sabíamolo todos.

En agosto tamén se recollen as patacas; quénidas, baracas, belgas… “Este ano son froxas, veu moita peste daló de Cerceda” ou “É milajro velas, hainas de a Kilo”. Se sementalas era un verdadeiro martirio, recollelas todo o contrario. Os nenos facían máis esforzos ca nunca, porque querían quedar ben cos maiores: “Moitos cestos cargaches amighiño, quitáchesnos ben traballo de enriba”.

SETEMBRO

En Setembro aínda é verán.  Madurecen as espigas, os figos vermellos e as mazás. As silveiras están cheas de amoras (“¡¡Ao mellor vén o camión do amoreiro!!”), hai abelás e é a festa grande. Se non fose tamén o mes en que empezaba a escola, setembro debera de chamarse xuño. Aos rapaces sempre lles gustou o lume, e asar churros ó lusco fusco (os da Coruña, e os de Santiago que naceron despois do 90 xa non saberedes de qué falo) era unha aventura deliciosa. Había que buscalos ben, con xeito. Se ao esmagar o gran saía unha pinca de leite, conseguiras unha mazorca das sabedoras. Festíns: amais dos churros, amoras con azucre enriba dunha pedra, mazás asadas e disentería asegurada. A pracer. Compensaba.

Unha vez fomos roubar figos á do Zapateiro. Alguén subiu na figueira e caeu enriba do muro. Non pasaría nada se non fora por esa moda de poñer cristais de punta nos balados. Feridas de guerra.

OUTUBRO

A esfolla. Igual que nos silos á primavera, ou na herba seca en xullo, a xente xuntábase pra rematar antes. Entre todos os cheiros da aldea, un dos mellores é o do millo seco e as espigas novas no hórreo.

E o da compota de mazá.

Escola. E eu coma sempre con retraso: cando todos tiñan xa os libros ao completo, a min sempre me faltaba o de matemáticas ou o de lingua. Meu pai nunca foi un home apurado.

Deprimíame moito, porque remataba a boa vida, atordaba cunha tristura fonda e morriñenta. Pero pasábame axiña, cando mamá me levaba á de Carme do zapateiro polos zapatóns (un par por ano) e á de Hermosinda polas camisetas e o chándal (“moito medrou esta nena, parécese ó pai”). E aínda tiña ganas de ir ó colexio, porque as ceras dese ano na Librería de Lola cheiraban especialmente ben, e as gomas borraban mellor ca nunca.

Como colofón chegaba o Magosto. Os nenos de aldea pasaban media vida con dores de barriga: as filloas no Entroido, a froita no verán, as castañas no Magosto. Non lembro que morrera nunca ningún. Pero podería ser.

NOVEMBRO

1 de novembro. Nova competición entre as veciñas, por ver quen tiña as flores dos mortos máis xeitosas. Total, sempre  gañaba a Trela, ou Chela do Rocho. As mulleres armábanse con escadas, xestas e caldeiros, e veña a fregar panteóns. A iso das seis da tarde, cando xa todo o mundo engalanara os seus defuntos, Vero e máis eu facíamos a nosa quenda, pra loar a arte floreira desta ou daquela, e contar cantas candeas seguían aínda prendidas, porque se levantara algo de aire.

Creo que xa dixen que o cemiterio está entre as casas. Como ten que ser. Os mortos queren compaña. Cando nos noventa empezaron a facer novos panteóns alonxados, moitas veces no monte, eu botábame as mans á cabeza, e imaxinábame o distinta que sería a vida dun morto preto dos seus, da daqueloutro soterrado onda a pista de Sabaceda.

DECEMBRO

Chegou o Nadal. E máis traballo: buscar piñeiro, buscar musgo. Eu ía con miñas irmás a Boimente, porque ámbolos dous nacían vizosos nos valos á beira do río.  No Belén sempre había unha fervenza e un lago feitos de papel de aluminio, coellos altos coma árbores e reis magos acromegálicos. Os brillantes e as bolas douradas para as árbores tiñan moitos anos, a maioría gardábanse dende que os trouxeran os emigrados a Suíza.

E quendas. Quenda de inspección de Beléns (o máis bonito: o de Consuelito, coma sempre), e quenda en noite boa a ver qué estaba cociñando a nai de Verónica, Fina de Chucho ou Dulcina de Guillín.

E Padriño a carón do lume, pra empezar de novo.

*RATHEN*


Anuncios

43 comentarios en “NENOS DE ALDEA

  1. ESPECTACULAR!!

    De primeiro, disculpade si erro na miña redacción.

    Eu son de Barcelona, catalán de nacemento, de nai catalana e pai galego (Pobra do Caramiñal) de sempre fun a veranear a Pobra, teño tamén a unha irmà vevendo alí e a un sobriño que vive en Santiago. A miña alma esta dividida entre Catalunya e Galiza.

    Sempre que volto a Galiza, teño unha felicidade absoluta.
    E despois de ler iste artigo ainda me viño máis a morriña….

    Lembro moitas cousas…

    RATHEN, me ha encantado tu relato. Felicidades.

    Ja saps que aquí a Catalunya tens un amic pel que vulguis.
    Si alguna vegada et deixes caure per Barcelona, no dubtis a possar-te en contacte amb mi… serè un bon amfitrió.

    Bicos e agarimos.

    • É unha verdadeira honra recibi-lo comentario dun catalán-galego. É que o fagas empregando ámbalas dúas línguas devólveme a ilusión por escribir en galego. Moitas grazas. E se un día Epidémicas se achega por Catalunya, estaría encantada de dispor dun anfitrióm trilingue.

  2. Boas noites!!! Lin e relin varias veces o teu relato de tempos pasados e vividos, relato da miña infancia. Agradezoche que fixeras q volveran a miña mente todo o q con orgullo vivin de pequena.
    Un saudo dende unha aldea de Tordoia.

  3. Que maneira tan maxistral de contar a vida no rural. Síntome identificado con moitas das cousas que contas aqui, podería trasladar gran parte desta historia a miña aldea con só cambiar alguns nomes… Gran traballo, Rathen. 😉

  4. No hay mayor atractivo que el de una mente con talento. Juntaletras somos todos, pintores de experiencias no tantos.
    Brochazos certeros que da esa mano, carabullos pescando rás, palliñas picando grilos.Asi sorrimos esos momentos, teus momentos, nosos momentos.Asi recordamos o teu padriño, o noso padriño.Unha vida, eternas memorias.Só serian mellores coa tua presenza.
    Gracias.

    • Quedanme algo grandes esas palabras, pero igualmente recíbense con ledicia. Moitas apertas. Esperando poder ler algo máis teu ca este comentario, onde se sobreentende que o que redactas non é tan “pouco publicable”

  5. Hola , son unha moza tamen criada na aldea encantoume este relato , recordame moitas cousas q eu vivin sendo nena , eses dias de correlos antroidos, os preparativos con semanas de antelacion para o lume de San Juan. En fin q pasei un rato leendo maravilloso.GRACIAS.

  6. Eu son do interior de Lugo, e un chisco mais vello, pero aínda fun a esa escola de aldea cunha mestra pra todos. Precioso relato, e canta morriña, no foron mellores tempos pero pagou a pena vivilos. Se entras neste grupo de facebook https://www.facebook.com/groups/1400561056881811/ (que non te engane o nome) poderás encontrar historias de aldea, coma a do pupitre da portada, ou a dunha malla. A min tamén me gusta escribir e de cando en vez a morriña é a miña musa.

  7. Moitísimas gracias por devolvernos esas lembranzas que sorprendentemente compartimos tantas e tantos, e eu tiña escondidiñas nalgún lugar da miña mente. É tan bonito poder abrir ese caixón que decidín chamar morriña e revivir,da túa mán, a vida do día a día coma nena rindo,chorando,
    crecendo e brincando nun pobo galego.

  8. Grazas por escribir esto,cantos recordos, describes a miña infancia e a miña vida na aldea, ainda que desde os 17 non vivin mais nela, pero sempre que podo volvo a ela,

  9. Que maravilha, Rathen. Que outubros aqueles de esfolhadas e castanhas assadas, com o nordés roendo nas orelhas. Alimento para a alma o teu relato! Abraço desde os Sudetes.

  10. Conseguiches que se me saltasen as bágoas co teu relato. Qué lembrazas, cada verba facíame sentir un chisco mais orgulloso da miña infancia, dos meus avós e das miñas raíces. Pra xente coma min que vivimos lonxe da nosa terra, relatos así achegannos Galiza un pouquiño mais. Grazas de corazón.

  11. Eu non lía a carón da lareira porque escoitaba os contos da Rolda que traían os vellos que viñan de tapar a auga de noite e paraban a quentarse na nosa casa. Era a primeira da aldea vindo do muíño e dos herbales. Todos xuntiños arredor do lume, algunhas veces tan pegados que lle teñen queimado patas ás banquetas. Contos de mortos e de almas en pena, historias da guerra, herencias e partillas alleas e tamén moitas lembranzas da súa mocidade a principios do século pasado. Arrecendía a borralla, a leña e a tabaco de liar.

    E bueno… anque quixera ler, a bombilla de 25W que había na cociña non alumeaba coma pra tanto… Ou igual as de 25W eran as das cortes e a da cociña de 40W… Fose como fose, ¡cando houbo unha de 60W xa foron palabras maiores!

    Foi unha sorte termos nacido nesa época… Xusto antes de que todo iso tristemente acabara. ¡Pero chegamos a vivila! A última xeración que a albiscou e puido desfrutala. E sí, quizáis tamén os derradeiros que poden entender ben “Memorias dun neno labrego”, non porque sexamos daqueles anos, senón porque nos criamos con quen sí que o eran: nosos avós. E tamén porque os tempos cambiaron moitísimo máis nos últimos 25-30 anos ca nos trinta ou corenta anteriores. Encantoume totalmente este post.

    Como vexo que tamén es unha nostálxica recoméndoche esta páxina: http://www.orellapendella.org con tódolos contos e parvadas coas que nos entretiñan nosos avós. Lembrarás moitas cantas e rimas que crías esquecidas. ¡Sigo léndote!

  12. 🙂 A tua forza para unha boa vida está nos teus orixenes. Canto mais ilumines, lle saques brillo, adaptes, contextualices, retomes ese espacio mais o teu presente se iluminará.

  13. E comer cenorias lavadas no río ó dereito de sacalas da terra, mentras lés unha novela de Marcial Lafuente Estefanía… As únicas dispoñibles e intercambiadas cos rapaces maiores, unha e outra vez.
    E tantas imaxes que me fixeches lembrar.
    Gracias

  14. Esto de estar no estranxeiro…e ler esto…cantos recordos,sentimentos,nostalxia,morriña,pena de saber que non volverán eses momentos pero alegría de saber que fun un afortunado de poder vivir todo do que falas…!! Non sei si darche as gracias ou dicirche;tio no me jodas que ahora quero volver pa casiña…jejejeej!!!moitas gracias!!

Responder

Introduce tus datos o haz clic en un icono para iniciar sesión:

Logo de WordPress.com

Estás comentando usando tu cuenta de WordPress.com. Cerrar sesión / Cambiar )

Imagen de Twitter

Estás comentando usando tu cuenta de Twitter. Cerrar sesión / Cambiar )

Foto de Facebook

Estás comentando usando tu cuenta de Facebook. Cerrar sesión / Cambiar )

Google+ photo

Estás comentando usando tu cuenta de Google+. Cerrar sesión / Cambiar )

Conectando a %s